Studenci Politechniki Krakowskiej stworzyli wizje miejsca otwartego dla mieszkańców

Jak przywrócić życie „Modrzejówce” – dawnej willi Heleny Modrzejewskiej? Odpowiedzi na to pytanie szukali studenci i studentki Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, biorący udział w konkursie architektoniczno-urbanistycznym organizowanym wspólnie z Radą Dzielnicy Krowodrza. Znamy już laureatów konkursu, a w połowie lipca nastąpi uroczyste wręczenie nagród wraz z otwarciem plenerowej wystawy na placu Axentowicza, na której mieszkańcy i mieszkanki będą mogli obejrzeć nagrodzone prace.

XIX-wieczna krakowska willa „Modrzejówka” to jedyny zachowany w Polsce dom należący do Heleny Modrzejewskiej – wybitnej aktorki i filantropki.  Studenci i studentki Politechniki zmierzyli się zatem z niełatwym zadaniem: jak tchnąć nowe życie w to historyczne miejsce,  zachowując jego oryginalny charakter i jednocześnie nadając mu nową funkcję - otwartej, społecznej przestrzeni.

Prace konkursowe powstały w oparciu o regulamin konkursowy zawierający wyniki konsultacji społecznych, w których udział wzięło blisko 500 mieszkanek i mieszkańców. Ich głos stał się fundamentem projektów – łączących w spójną całość historię miejsca z potrzebami i oczekiwaniami mieszkańców.

– „Modrzejówka” to miejsce z historią, które może ponownie tętnić życiem. Prace konkursowe pokazują, że jej potencjał niezwykle inspiruje i pobudza wyobraźnię. Obyśmy w ciągu najbliższych lat doczekali się „Modrzejówki” otwartej na mieszkańców, najlepiej w formie Społecznego Domu Kultury – podkreśla inicjatorka konkursu Joanna Wendorff, przewodnicząca Komisji Kultury i Integracji Międzypokoleniowej Rady Dzielnicy V Krowodrza i przedstawicielka stowarzyszenia „Przyjaciele Modrzejówki”.

Konkurs, który połączył uczelnię, samorząd i mieszkańców

Konkurs architektoniczny dotyczący przyszłości willi to inicjatywa zapoczątkowana przez Stowarzyszenie „Przyjaciele Modrzejówki”, które wspiera ideę przekształcenia zabytkowej willi w otwartą przestrzeń kulturalną dla mieszkańców. Organizacją i finansowaniem przedsięwzięcia zajęła się Rada Dzielnicy V Krowodrza. W projekt aktywnie włączyła się również Politechnika Krakowska.

Zajęcia dla studentów i studentów Wydziału Architektury PK, w ramach których powstały konkursowe projekty dla willi „Modrzejówka”, prowadzili pracownicy Katedry Historii Architektury i Konserwacji Zabytków, w tym zaangażowani w organizację konkursu dr inż. arch. Krzysztof Petrus oraz dr inż. arch. Łukasz Stożek, prof. PK – specjaliści w zakresie projektowania w obszarach dziedzictwa kulturowego.

Studenci i studentki w ramach przedmiotu “Projektowanie Konserwatorskie” mieli do wyboru dwa tematy zaliczeniowe – jednym z nich była adaptacja „Modrzejówki”. Spośród blisko 200 osób aż 77 wybrało nie tylko ten temat, ale również bardziej ambitną formę realizacji zajęć – przez udział w konkursie architektonicznym. Zamiast przygotować standardowy projekt zaliczeniowy, zdecydowali się na pracę twórczą ocenianą przez profesjonalne jury. Podjęli wyzwanie stworzenia koncepcji, która odpowiada na potrzeby lokalnej społeczności i przywraca znaczenie temu ważnemu historycznie miejscu.

Prace nad projektem rozpoczęły się w lutym od analizy dziejów willi i przemian, jakim ulegała jej przestrzeń. Młodzi architekci i architektki korzystali z dokumentacji archiwalnej oraz zdjęć wykonanych przed rozpoczęciem remontu. W kolejnych tygodniach zapoznawali się również z wynikami konsultacji społecznych przeprowadzonych przez Stowarzyszenie “Przyjaciele Modrzejówki” pod koniec 2023 roku. To właśnie one stały się punktem wyjścia do projektowania – z myślą o tym, by “Modrzejówka” znów mogła służyć mieszkańcom.

Zwycięskie koncepcje łączą historię “Modrzejówki” z potrzebami mieszkańców

Spośród 77 studenckich projektów Jury pod przewodnictwem Głównego Architekta Miasta dyr. Janusza Sepioła wyłoniło trzy najlepsze koncepcje oraz trzy wyróżnienia. Łączna pula nagród w konkursie wyniosła ponad 10 tys. zł.

– Studencki konkurs zaskoczył wysokim poziomem. Właściwie nie było prac słabych czy nieprzemyślanych. Temat okazał się dla przyszłych architektów ciekawy i inspirujący. Konkurs udowodnił, jak wielki jest potencjał tego miejsca i na jak wiele sposobów można go wykorzystać czy rozwinąć. Jestem pełen nadziei, że wyniki konkursu będą argumentem za podjęciem w nieodległej przyszłości poważnych działań inwestycyjnych. Dziękuję inicjatorom akcji i architektom prowadzących studenckie prace – mówi przewodniczący Komisji Konkursowej, Główny Architekt Miasta, Janusz Sepioł.

–  Ten konkurs i jego wyniki pokazują, że wspólne projektowanie – z udziałem lokalnej społeczności, młodych twórców i samorządu – może stać się realnym narzędziem zmiany - uważa Maciej Żmuda, przewodniczący Rady Dzielnicy Krowodrza. –  Studenci przygotowali bardzo ciekawe propozycje rewitalizacji tego miejsca, które - mam nadzieję - już wkrótce stanie się sercem naszej dzielnicy - miejscem kultury i spotkań, o które od lat zabiegają mieszkańcy.

– Jury doceniło te projekty, które twórczo odpowiadały na wyzwania wynikające z kontekstu historycznego i społecznego – mówi dr inż. Krzysztof Petrus z Katedry Historii Architektury i Konserwacji Zabytków WA PK. – Autorzy najlepszych prac wykazali się zrozumieniem nie tylko przestrzeni, ale też idei – stworzenia miejsca wspólnego, otwartego, zapraszającego do dialogu.

–  Prace konkursowe cechuje wielka różnorodność w podejściu młodych adeptów architektury do przedstawionego zadania, polegającego na adaptacji, przebudowie historycznego budynku. Jest też w studenckich pomysłach wrażliwość na zagadnienia integracji społecznej oraz roli jaką ma w tym względzie pełnić architektura – podkreśla dr. inż. Łukasz Stożek, prof. PK.

Laureaci Konkursu

• I miejsce - Aleksandra Paradysz - prowadzący: dr inż. arch Dominik Przygodzki
• II miejsce - Adam Wojtas - prowadzący: dr inż. arch. Zbigniew Wikłacz, prof. PK
• III miejsce - Magdalena Konik - prowadzący: dr inż. arch. Łukasz Stożek, prof. PK

• I wyróżnienie - Anna Stachowicz - prowadząca: dr inż. arch. Dominika Długosz
• II wyróżnienie - Aleksandra Ślusarczyk - prowadząca: dr inż. arch. Elżbieta Waszczyszyn, prof. PK
• III wyróżnienie - Zofia Kozłowska - prowadząca: dr inż. arch. Elżbieta Waszczyszyn, prof. PK
• wyróżnienie Stowarzyszenia - Martyna Hombesch - prowadzący: dr inż. arch. Łukasz Stożek, prof. PK

Sąd Konkursowy: Anna Biskupska-Sperka, Zastępca Dyrektora WUOZ, dr hab. inż. arch. Urszula Forczek-Brataniec, prodziekan Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, arch. Magdalena Buczyńska-Zapała, Prezeska SARP Kraków, Anna Baran, krytyczka i kuratorka sztuki, członkini stowarzyszenia “Przyjaciele Modrzejówki”, Janusz Sepioł, Główny Architekt Miasta Krakowa, arch. Kazimierz Łatak, członek SKOZK, Biuro Lewicki-Łatak, ks. Łukasz Michalczewski, Ekonom Arcybractwa Miłosierdzia, Maciej Żmuda, radny m. Krakowa, przewodniczący Rady Dzielnicy V Krowodrza.

Patronat nad konkursem objęli: Prezydent Miasta Krakowa Aleksander Miszalski, Rektor Politechniki Krakowskiej prof. dr hab. inż. Andrzej Szarata, dziekan Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej prof. dr hab. inż. arch. Magdalena Kozień-Woźniak, Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków

Patronaty medialne: Portal Krakow.pl, Radio Kraków, Magiczny Kraków

Historia „Modrzejówki”

„Modrzejówka” to zabytkowa willa znajdująca się w Krakowie przy ul. A. Grottgera 11/ ul. Mazowieckiej 14c w Krakowie. W roku 1884 Helena Modrzejewska zakupiła tereny należącego do krakowskiego szpitala św. Łazarza folwarku w obecnej dzielnicy Krowodrza, pomiędzy dzisiejszymi ulicami Grottgera, Gzymsików, Mazowiecką i częściowo Sienkiewicza, z zamiarem wybudowania w tym miejscu nowego domu.

„Modrzejówka” wraz z oranżerią została zaprojektowana i wybudowana pod nadzorem Adolfa Opida, przyrodniego brata Heleny Modrzejewskiej. Posiadłość została otoczona modrzewiowym parkiem i ogrodem. Część willi miała służyć jako sala koncertowa i czytelnia.  Modrzejewska wraz z mężem wyposażyli ją w meble, ale ostatecznie nigdy w tym domu nie zamieszkali.

Po wyjeździe aktorki do Stanów Zjednoczonych nieruchomość została sprzedana w 1897 roku Towarzystwu Tanich Mieszkań dla Robotników Katolików, założonemu przez Henryka Jordana. Celem działalności towarzystwa była budowa tanich domów dla robotników i ich rodzin, co miało przeciwdziałać pogłębianiu się katastrofalnej sytuacji mieszkaniowej ubogiej części społeczeństwa Krakowa. Dwa pierwsze domy otwarto uroczyście 1 czerwca 1900, a w willi zorganizowane zostało miejsce noclegowe przeznaczone dla kawalerów znajdujących się pod opieką osób z Przytuliska dla Weteranów z 1863. Z przyczyn formalno-prawnych Towarzystwo straciło możliwość funkcjonowania w 1937, zaś cały jego majątek przekazano krakowskiemu Arcybractwu Miłosierdzia.

W 2000 roku willa „Modrzejówka” wraz z sąsiednim osiedlem robotniczym została wpisana do rejestru zabytków jako cenny przykład XIX-wiecznej architektury społecznej. W 2023 roku Arcybractwo pozyskało 3,4 mln dofinansowania z rządowego programu Polski Ład na jej remont. Prace rozpoczęły się we wrześniu 2024 roku, a ich zakończenie planowane jest na koniec 2025 roku.

Pobierz (.pdf):

• I miejsce plik 1, plik 2
• II miejsce plik 1, plik 2
• III miejsce plik 1, plik 2
• wyróżnienie plik 1, plik 2